Dr hab. inż. Radosław Kowalski ze wsparciem Europejskiej Agencji Wykonawczej CINEA

Lider Zespołu Biotechnologii Rozrodu Organizmów Wodnych otrzymał wsparcie techniczne przy opracowywanym projekcie naukowym. W ramach prestiżowego programu naukowiec może liczyć na analizę i udoskonalenie projektu jeszcze przed jego złożeniem. W lipcu br. dr hab. inż. Radosław Kowalski gościł w Instytucie ekspertów, których wsparcie przełoży się na wzmocnienie działań przyczyniających się do realizacji celu ogłoszonej przez Unię Europejską Misji Oceany i wody.

Pomoc techniczna oferowana przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury (CINEA) w ramach naboru Cycle 2 – Technical Assistance to support communities of actors to achieve the EU Mission: Restore our Ocean and Waters objectives ma na celu wsparcie wybranych wnioskodawców w opracowywaniu, ułatwianiu i wzmacnianiu działań przyczyniających się do realizacji jednego lub kilku celów Misji Oceany i wody UE. Program obejmuje pomoc techniczną oraz studia wykonalności.

„Pomoc techniczna to ekskluzywny, ukierunkowany na skutki program coachingowy dla wybranych sygnatariuszy Karty Misji Oceany i wody UE, który obejmuje wsparcie ekspertów w celu analizy i ulepszenia każdego projektu. Pomoc techniczna będzie dostosowana do stopnia zaawansowania i celów każdego projektu oraz będzie wspierać osiągnięcie wybranych celów Misji.” – czytamy na stronie naboru.

W ramach otrzymanego wsparcia w lipcu br. dr hab. inż. Radosław Kowalski gościł w siedzibie Instytutu ekspertów: Tima Huntingtona (Poseidon), specjalistę zrównoważonej akwakultury, oraz Małgorzatę Smolak (Technopolis), prawniczkę specjalizującą się w prawie ochrony środowiska i prawie energetycznym. Podsumowaniem dotychczasowego wsparcia prac związanych z opracowaniem ukierunkowanego na ochronę ekosystemu wodnego projektu będzie przygotowanie studium wykonalności.

„Studia wykonalności zawierają ocenę ogólnej wykonalności projektów, definiując ryzyko, szanse i prawdopodobieństwo sukcesu oraz analizując, czy planowane projekty są prawnie, technicznie, finansowo, ekonomicznie, operacyjnie, środowiskowo i komercyjnie uzasadnione i wykonalne. Badania powinny również zawierać zalecenia dotyczące sposobów poprawy wykonalności wybranych działań.” – czytamy w dokumencie określającym wsparcie w ramach Misji UE „Odbudowa naszych oceanów i wód do roku 2030”.

W ODPOWIEDZI NA DEGRADACJĘ EKOSYSTEMÓW WODNYCH

Ewaluowany projekt koncentruje się na ochronie i monitorowaniu bioróżnorodności ryb łososiowatych w Europie Środkowo-Wschodniej – od dorzeczy Bałtyku po Adriatyk – ze szczególnym uwzględnieniem zagrożonego gatunku głowacicy (Hucho hucho). Gatunek ten, podobnie jak inne ryby łososiowate (np. łosoś atlantycki, troć wędrowna czy pstrąg potokowy), silnie reaguje na skutki zmian klimatu i degradację siedlisk, co prowadzi do jego wycofywania się z naturalnych środowisk rzecznych.

Projekt zakłada międzynarodową współpracę pomiędzy ośrodkami badawczymi, instytucjami zarządzającymi wodami, organizacjami pozarządowymi oraz przedstawicielami społeczności lokalnych
z różnych krajów regionu.

Planowane działania obejmują:

  • opracowanie i wdrożenie nowych metod monitoringu obecności i kondycji populacji ryb łososiowatych, m.in. z wykorzystaniem analiz eDNA;
  • rozwój transgranicznych mechanizmów ochrony i renaturyzacji siedlisk rzecznych;
  • inicjowanie programów aktywnych działań ochronnych, takich jak restytucja zagrożonych populacji, tworzenie „żywych banków genów”, czy usprawnienie praktyk zarządzania zlewniami;
  • stworzenie platformy wymiany wiedzy i dobrych praktyk, która umożliwi skuteczniejszą koordynację działań w skali ponadnarodowej.

Celem projektu jest nie tylko przeciwdziałanie spadkowi różnorodności biologicznej, ale też przyczynienie się do odbudowy funkcjonalnych, odpornych na zmiany klimatu ekosystemów rzecznych, zgodnie z założeniami unijnej strategii ochrony bioróżnorodności i Europejskiego Zielonego Ładu.

Czytaj więcej

Żywność dziś i w przyszłości – wyzwania dla konsumentów

W ostatnich latach kwestie jakości i bezpieczeństwa żywności stały się przedmiotem gorącej debaty, szczególnie w kontekście importu produktów spoza Unii Europejskiej. Rolnicy i politycy zgłaszają obawy co do jakości zdrowotnej sprowadzanych produktów spożywczych. Jakie rozwiązania chronią nas przed potencjalnymi niebezpieczeństwami? Jakie wyzwania stoją przed konsumentami w związku z rosnącymi zmianami na globalnym rynku żywności?

Autor: dr hab. Adam Jurgoński, profesor Instytutu, lider Zespołu Biologicznych Funkcji Żywności.

Nadzór nad żywnością

Jakość i bezpieczeństwo żywności w Polsce są monitorowane przez szereg organów administracji rządowej, w tym Państwową Inspekcję Sanitarną, Inspekcję Weterynaryjną i Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. To głównie one sprawują nadzór nad produktami spożywczymi zarówno krajowymi, jak i tymi importowanymi, w tym również spoza Unii Europejskiej. Na poziomie unijnym działa natomiast Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), analizujący dostępne dane naukowe i oceniający zagrożenia związane z żywnością, w tym obecnością obcych substancji chemicznych. Unia Europejska dysponuje także Systemem Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF), który umożliwia szybkie przekazywanie informacji i podejmowanie działań w celu wycofania z rynku unijnego produktów mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia.

Dzięki zorganizowanemu systemowi nadzoru i kontroli konsumenci mogą liczyć na bezpieczeństwo żywnościowe na odpowiednim poziomie. Jednak temat importu żywności spoza UE, zwłaszcza w kontekście umów handlowych, takich jak UE-Mercosur, może budzić wśród niektórych środowisk obawy związane z różnicami w sposobie produkcji, a co za tym idzie – także w jakości sprowadzanych artykułów spożywczych.

Dostępność żywności na świecie – sytuacja w ujęciu lokalnym i globalnym

Problem zapewnienia odpowiedniej ilości żywności na świecie nie jest taki jednoznaczny. W Europie i Ameryce Północnej mamy bowiem z reguły do czynienia z nadmiarem żywności, co prowadzi do problemów zdrowotnych związanych z otyłością i chorobami dietozależnymi, jak cukrzyca typu 2 czy choroby układu krążenia. Efektem nadmiaru żywności jest także jej marnotrawstwo – coraz większy problem społeczny, z którym walczy się poprzez różnorodne inicjatywy, w tym kampanie informacyjne, optymalizację łańcuchów dostaw czy tworzenie tzw. banków żywności. Jednak w regionach świata dotkniętych konfliktami czy ubóstwem, jak niektóre kraje Afryki Subsaharyjskiej, niedobór żywności, a nawet okresowe klęski głodu, wciąż stanowią realny problem.

Nowe źródła białka – owady i sztuczne mięso na talerzu?

Współczesne trendy związane z ochroną środowiska i zmieniającymi się preferencjami konsumentów prowadzą do poszukiwań alternatywnych źródeł białka. Choć kontrowersyjny, temat wykorzystywania owadów w produkcji żywności staje się w tym kontekście coraz bardziej popularny. Postuluje się, że owady mogą stanowić wartościową alternatywę dla tradycyjnych źródeł białka.

Jednak nie chodzi tu tylko o zaspokojenie zapotrzebowania na białko. Zjawisko to trzeba również postrzegać w kontekście zmieniającego się podejścia do hodowli zwierząt gospodarskich, które w wyniku jej intensyfikacji odbierane jest przez rosnące grono osób jako kontrowersyjne. Między innymi właśnie dlatego niektórzy decydują się na diety oparte o żywność pochodzenia roślinnego, które – jeśli dobrze zbilansowane – mogą być wystarczające pod względem odżywczym dla osób dorosłych, nieobciążonych nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Jednak w skrajnych przypadkach mogą niestety prowadzić do poważnego niedożywienia, szczególnie u dzieci. W tym kontekście pojawia się kwestia niepełnej wartościowości białka pochodzenia roślinnego oraz alternatywnych źródeł jego pozyskiwania, takich jak np. sztuczne mięso, którego pilotażowa produkcja jest już prowadzona w niektórych krajach.

Przyszłość żywności – prawo do informacji oraz wyboru

Konsumenci mają prawo do rzetelnej informacji i swobodnego wyboru produktów spożywczych obecnych na rynku. Bez względu na to, czy mówimy o owadach, sztucznym mięsie czy żywności importowanej, ostateczna decyzja, który lepszy, powinna zatem należeć do dobrze poinformowanego i wyedukowanego konsumenta. Wiele wskazuje na to, że zainteresowanie owadami jako źródłem białka nie będzie powszechne ze względu na ich egzotyczność jako składnik pożywienia w naszym kręgu kulturowym. Konkurencyjność cenowa oraz smak będą natomiast odgrywać bardzo istotną rolę podczas akceptacji produktów importowanych czy też sztucznie wytworzonych.

Kwestia żywności, zarówno tej krajowej, jak i importowanej, jest stałym tematem dyskusji. Niezależnie od przyjętych trendów, ważne jest, aby zapewnić odpowiednią edukację oraz informacje, które umożliwią podejmowanie świadomych wyborów konsumenckich. Z kolei w przypadku dzieci szczególnie ważne jest prawidłowe zbilansowanie diety, uwzględniające pełnowartościowe białko pochodzenia zwierzęcego, dostosowane do ich wieku i niezbędne dla prawidłowego wzrostu oraz rozwoju. Ocena sytuacji żywnościowej wskazuje, że w obliczu nowych wyzwań konsumentom należy zapewniać dostęp do rzetelnych informacji na temat pochodzenia, jakości, a także wartości odżywczej i właściwości zdrowotnych produktów spożywczych. W ten sposób można mieć nadzieję, że rynek żywności będzie kształtować się zgodnie z preferencjami konsumentów i ich potrzebami zdrowotnymi.

Czytaj więcej

Pożegnanie

Pożegnanie

Z wielkim żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci naszego Kolegi i Współpracownika, lek. wet. Bartłomieja Paradowskiego – wyjątkowego lekarza weterynarii, oddanego swojej pracy specjalisty, a przede wszystkim serdecznego i pełnego empatii Człowieka.

Pan Bartłomiej na zawsze zostanie zapamiętany jako osoba, która z pasją i zaangażowaniem dbała o zdrowie zwierząt. Jego profesjonalizm, życzliwość i gotowość do pomocy pozostaną na zawsze w naszej pamięci.

Łączymy się w bólu i smutku z Rodziną, Bliskimi oraz wszystkimi, którzy znali Go osobiście i mieli okazję z Nim współpracować.

Uroczystości pogrzebowe rozpoczną się Mszą Świętą, która zostanie odprawiona 19 lipca o godz. 11:00 w Kościele Bł. Honorata przy ul. Olsztyńskiej w Mrągowie.

Z wyrazami współczucia,

Dyrekcja oraz Pracownicy
Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie

Kierownik, Koleżanki i Koledzy ze Stacji Badawczej w Popielnie

Czytaj więcej

Naukowcy Instytutu w światowej czołówce badaczy według Research.com

Dorobek publikacyjny naukowca w danej dziedzinie i liczba cytowań – to czynniki, które brano pod uwagę tworząc 4. edycję prestiżowego międzynarodowego rankingu Research.com. Naukowcy naszego Instytutu zostali wyróżnieni w dwóch z dwudziestu ujętych w rankingu dziedzinach: prof. Ryszard Amarowicz w chemii, a prof. Andrzej Ciereszko w biologii i biochemii.

Ranking Research.com opiera się na wskaźniku D-index (discipline-specific H-index), który bierze pod uwagę dorobek publikacyjny naukowca w danej dziedzinie oraz liczbę cytowań. Dane pochodzą z OpenAlex i CrossRef. Jak piszą twórcy rankingu, ich celem jest inspirowanie naukowców, firm oraz polityków z całego świata do zgłębiania kierunków badań prowadzonych przez wybitnych ekspertów oraz zapewnienie całej społeczności naukowej możliwości odkrycia, kim są czołowi eksperci w poszczególnych dziedzinach badań, w różnych krajach, a nawet w ramach poszczególnych instytucji badawczych.

Chemia: prof. dr hab. Ryszard Amarowicz, lider Zespołu Chemicznych i Fizycznych Właściwości Żywności Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie:

  • 2. miejsce w rankingu krajowym,

3013. miejsce w rankingu światowym,
D-Index: 78
Cytowania: 18,811
Publikacje: 370

Biologia i biochemia: prof. dr hab. Andrzej Ciereszko, członek korespondent PAN, lider Zespołu Biologii Gamet Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie:

  • 27. miejsce w rankingu krajowym,

17364. miejsce w rankingu światowym,
D-Index: 45,
Cytowania: 7,549,
Publikacje: 260.

Gratulujemy!

Czytaj więcej

XLVII Sesja Naukowa Komitetu Nauk o Żywności i Żywieniu PAN

XLVII Sesja Naukowa Komitetu Nauk o Żywności i Żywieniu PAN

Doskonalenie żywności i żywienia dla zachowania komfortu życia człowieka, przyszłość przemysłu spożywczego, ekonomiczne aspekty produkcji żywności, profil i preferencje współczesnego konsumenta, zrównoważony rozwój – to m.in. te tematy wybrzmiały podczas tegorocznej sesji naukowej Komitetu Nauk o Żywności i Żywieniu PAN, zorganizowanej przez Wydział Nauki o Żywności Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, współorganizowanej przez Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN.

Komitet Nauk o Żywności i Żywieniu PAN został utworzony w 1956 r., a naukowcy naszego Instytutu do dziś tworzą jego struktury i aktywnie działają na rzecz rozwoju technologii żywności i żywienia. Komitet organizuje konferencje naukowe i wydarzenia eksperckie, działa w obszarze komunikacji naukowej, opracowuje oficjalne opinie i stanowiska, co ma szczególne znaczenie w dobie wyzwań środowiskowych i ograniczonego zaufania konsumentów. Sesje Komitetu odbywają się co dwa lata w różnych ośrodkach naukowych i akademickich związanych z naukami o żywności i żywieniu. W tym roku spotkano się na Wydziale Nauki o Żywności UWM, który dodatkowo obchodził jubileusz 80-lecia istnienia.

– Nasz Instytut od lat aktywnie działa w obszarach żywienia, innowacji w przetwórstwie żywności oraz zdrowia. Tym bardziej cieszę się, że program konferencji został przygotowany w taki sposób, abyśmy mogli wspólnie zapoznać się z najnowszymi osiągnięciami naukowymi i praktycznymi rozwiązaniami w dyscyplinie technologii żywności i żywienia. Wierzę, że najbliższe dwa dni konferencji będą przestrzenią sprzyjającą wymianie wiedzy, budowaniu sieci kontaktów oraz zawiązywaniu trwałych partnerstw – mówiła w trakcie oficjalnego otwarcia konferencji prof. dr hab. Monika M. Kaczmarek, dyrektor Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN.

W sesji wzięło udział prawie 200 naukowców, reprezentujących około 15 ośrodków naukowych z całej Polski. Konferencję uświetniły wystąpienia zaproszonych przez Instytut prelegentek: prof. dr hab. Anny Gramzy-Michałowskiej z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, która w wykładzie plenarnym mówiła o żywności ultraprzetworzonej oraz jej wpływie na zdrowie, a także dr hab. Ewy Lange, prof. SGGW, która z kolei przedstawiła współczesne spojrzenie na dietoterapię otyłości.

W programie nie zabrakło głosu naukowców i doktorantów Instytutu. Dr hab. Adam Jurgoński, prof. Instytutu,  opowiedział o wpływie trifosforanu pentasodowego (E451i) na funkcje jelitowe i homeostazę fosforu u szczurów. Naukowiec bada, jaką rolę odgrywają w zdrowiu i chorobie dodatki do żywności zawierające fosfor oraz weryfikuje zagrożenia wynikające z ich regularnego spożywania. To odpowiedź na zwiększające się w społeczeństwie spożycie fosforu i powiązane z nim konsekwencje zdrowotne. Instytut reprezentowały również doktorantki Interdyscyplinarnej Szkoły Doktorskiej: mgr Karolina Bieglecka, doktorantka w Zespole Chemii i Biodynamiki Żywności mówiła o wpływie β-fruktanów typu inuliny cykorii na gospodarkę lipidową, skład ciała oraz biofizyczne parametry skóry pacjentów z łuszczycą; mgr Aleksandra Kuliga, doktorantka w Zespole Immunologii i Mikrobiologii Żywności omówiła wybrane szczepy bakteryjne o potencjale probiotycznym w fermentacji serwatki z dodatkiem aronii.

Spotkanie uświetnił związany z Olsztynem Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dr inż. Marcin Kulasek.

– (…) W dobie postępujących zmian klimatycznych, globalizacji, starzenia się społeczeństwa oraz rosnących oczekiwań konsumentów, to właśnie nauka o żywności i żywieniu staje się kluczem do zrównoważonego rozwoju i zdrowia publicznego. Wspieranie tej dziedziny, zarówno od strony badawczej, jak i wdrożeniowej, będzie jednym z priorytetów mojego resortu – zapewniał.

80-lecie Wydziału Nauk o Żywności UWM

Konferencję połączono z uroczystymi obchodami jubileuszu 80-lecia Wydziału Nauki o Żywności Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. W ramach podziękowań za wieloletnią i owocną współpracę, widoczną m.in. we wspólnie realizowanych wydarzeniach o charakterze naukowym, ale również wspólnych projektach czy publikacjach, dyrektor Instytutu prof. Monice M. Kaczmarek wręczono medal okolicznościowy.

Więcej o programie sesji naukowej Komitetu na stronie konferencji.

Fot. Janusz Pająk, UWM; dr hab. Urszula Krupa-Kozak (Archiwum prywatne)

Czytaj więcej

Dr hab. Daniel Żarski wyróżniony za zasługi dla polskiego rybactwa i nauki

Fot. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie

Wyróżnienie dla naukowców wspierających rozwój rybactwa oraz ochronę środowiska wodnego w regionie – Wojewoda Warmińsko-Mazurski uświetnił tegoroczne obchody Dnia Rybaka Nagrodą im. Rafała Chwaluczyka. Tytuł „Naukowca Roku” otrzymał dr hab. Daniel Żarski, profesor Instytutu, którego działalność naukowa od lat koncentruje się na innowacyjnych rozwiązaniach w ichtiologii i akwakulturze.

Jak czytamy w oficjalnym komunikacie Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie: Warmia i Mazury, region o unikalnym dziedzictwie wodnym, nie mogłyby funkcjonować bez ludzi, którzy strzegą jego bogactwa. Dzień Rybaka to okazja do wyrażenia wdzięczności dla rybaków, naukowców, edukatorów, strażników i wszystkich zaangażowanych w ochronę i rozwój gospodarki rybackiej.

– Panie Profesorze, jest mi niezmiernie miło, że mogę wręczyć Panu statuetkę im. Rafała Chwaluczyka, także z tego powodu, iż Pańskie pierwsze badania (nad rozrodem miętusa, realizując pracę magisterską – Red.) były prowadzone we współpracy z patronem tego wyróżnienia. Jest Pan naukowcem wybitnym, obdarzonym nie tylko wielkim talentem i intuicją naukową, ale także pracowitością, pokorą, ostrożnością w formułowaniu wniosków i szacunkiem dla osiągnięć innych naukowców. To wszystko razem sprawia, iż pańskie osiągnięcia są wybitne i bezpośrednio mają przełożenie na innowacyjność w polskiej akwakulturze, szczególnie w zakresie rozrodu ryb, wylęgarnictwa i larwikultury – mówił w laudacji Radosław Król, Wojewoda Warmińsko-Mazurski.

Rozwój akwakultury to nie tylko tradycja i kontynuacja lokalnego dziedzictwa, ale też konkretna inwestycja w przyszłość – zdrową żywność, bezpieczeństwo zasobów czy nowe technologie. Praca naukowa w tym obszarze dostarcza nie tylko wiedzy, ale i konkretnych narzędzi, które pomagają gospodarstwom rybackim działać skutecznie i odpowiedzialnie.

– To dla mnie ogromne wyróżnienie. Pracujemy z Zespołem z pasją, sercem i zaangażowaniem, łącząc teorię z praktyką, co przekłada się na realny wpływ na rozwój tego sektora gospodarki. Dzisiejsze czasy stawiają przed nami duże wyzwania, klimatyczne, środowiskowe, żywnościowe. Akwakultura, jeśli prowadzona mądrze, może być odpowiedzią na wiele z nich. – wyjaśnia dr hab. Daniel Żarski, lider Zespołu Rozrodu i Rozwoju Ryb naszego Instytutu.

Nagroda im. Rafała Chwaluczyka ma podkreślać rolę naukowców, którzy nie tylko opisują i wyjaśniają świat, ale aktywnie go zmieniają – z korzyścią dla środowiska, gospodarki i przyszłych pokoleń.

Gratulacje!

Czytaj więcej

Pożegnanie

Z wielkim smutkiem przyjęliśmy informację, że 24 czerwca 2025 r. odeszła od nas nasza współpracownica, koleżanka i przyjaciółka, mgr inż. Anita Ostaszyk.

Anita była związana z Instytutem Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie od 34 lat, w którym została zatrudniona jeszcze jako studentka piątego roku Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie. Po studiach kontynuowała pracę w Zakładzie Fizycznych Właściwości Żywności, a następnie w Zakładzie Chemii Żywności i Zakładzie Sensorycznej Analizy Żywności, działającym obecnie jako Laboratorium Sensoryczne.

Przedwczesne odejście Anity Ostaszyk jest dotkliwą i bolesną stratą dla naszego Instytutu. Żegnamy osobę skromną, ciepłą i serdeczną, o wielkiej kulturze osobistej, pomocną i chętnie służącą radą. Całym sercem kochała przyrodę i długie spacery z psami, a jej dom był zawsze pełen zwierząt. Jej wielką pasją była także literatura i rękodzieło. Będziemy pamiętać jej dobroć i ciepły uśmiech, którym obdarzała wszystkich wokół siebie. Pozostanie dla nas symbolem cierpliwości i prawdziwej troski o drugiego człowieka.

Uroczystości pogrzebowe rozpoczną się w sobotę 5 lipca 2025 r. o godz. 12:00 mszą świętą w kościele pw. NMP Saletyńskiej przy ul. Morskiej 29 w Olsztynie, po czym żałobnicy udadzą się na cmentarz komunalny przy ul. Poprzecznej w Olsztynie.

Dyrekcja oraz Koleżanki i Koledzy
z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie

Czytaj więcej

Nagroda Naukowa Towarzystwa Biologii Rozrodu (TBR) w rękach mgr inż. Eweliny Palak

Przełomowy charakter badań i istotny wkład w pogłębienie wiedzy na temat pozagonadalnej roli hormonu folikulotropowego (FSH), czyli hormonu odgrywającego znaczącą rolę w regulacji funkcji rozrodczych – Nagroda Naukowa Towarzystwa Biologii Rozrodu za najlepszą pracę naukową opublikowaną w roku 2024 została przyznana mgr inż. Ewelinie Palak z Zespołu Biologii i Patologii Rozrodu Człowieka naszego Instytutu.

Jak czytamy dalej w uzasadnieniu Zarządu Głównego TBR: Uzyskane wyniki podważają dotychczasowe przekonania o zaangażowaniu sygnalizacji FSH-FSHR w regulację kurczliwości mięśniówki macicy w czasie ciąży, jak również w funkcjonowaniu tkanki tłuszczowej. Odkrycia te mogą mieć istotne znaczenie w przyszłym projektowaniu skutecznych terapii hormonalnych z zastosowaniem FSH.

Nagrodzona praca pt. „Revisiting the follicle-stimulation hormone receptor expression and function in human myometrium and adipose tissue” została opublikowana w grudniu ubiegłego roku w uznanym czasopiśmie Molecular Medicine (Mol Med. 2024 Dec 4;30(1):241).

– Hormon folikulotropowy (FSH) to hormon, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju płciowym i regulacji funkcji rozrodczych zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U kobiet FSH stymuluje wzrost i dojrzewanie pęcherzyków Graafa w jajnikach, a jego stężenie jest istotnym wskaźnikiem w diagnostyce niepłodności, zaburzeń miesiączkowania, ocenie rezerwy jajnikowej oraz w rozpoznawaniu menopauzy. Zarówno zbyt niskie, jak i zbyt wysokie stężenie FSH może świadczyć o zaburzeniach funkcji gonad. Działanie FSH jest możliwe dzięki obecności jego receptora (FSHR), którego prawidłowe funkcjonowanie jest kluczowe dla działania FSH w biologii rozrodu – wyjaśnia mgr inż. Ewelina Palak.

Laureatka jest biotechnolożką, absolwentką Politechniki Warszawskiej. Pracuje w Zespole Biologii i Patologii Rozrodu Człowieka naszego Instytutu. Jej zainteresowania badawcze skupione są wokół funkcjonalnej roli receptora hormonu folikulotropowego oraz wpływu FSH na mięśniówkę macicy oraz tkankę tłuszczową. Prowadzi badania dotyczące molekularnych mechanizmów zachodzących w układzie rozrodczym kobiety, ze szczególnym uwzględnieniem zespołu policystycznych jajników (PCOS).

TOWARZYSTWO BIOLOGII ROZRODU

TBR istnieje od 1998 r. Obecnie funkcjonuje jego 8 Oddziałów (Białystok, Lublin, Poznań, Szczecin, Kraków, Olsztyn, Wrocław, Warszawa). Celem Towarzystwa jest inicjowanie działań zmierzających do rozwoju nauk związanych z biologią rozrodu człowieka i zwierząt.

Więcej na stronie TBR: tbr.pan.olsztyn.pl.

Gratulujemy!

Czytaj więcej

Olsztyńskie Porozumienie Doktorantów – razem można więcej!

Wspólne działania na rzecz i w interesie uczestników studiów doktoranckich Olsztyna – to idea przyświecająca Olsztyńskiemu Porozumieniu Doktorantów, którego uroczyste podpisanie odbyło się w trakcie II Otwartego Posiedzenia Zarządu Krajowej Reprezentacji Doktorantów (KRD). Oprócz kwestii prawnych i organizacyjnych związanych ze studiami III stopnia, w trakcie spotkania poruszono równie ważny temat – zdrowia psychicznego doktorantów i środowiska naukowego.

Pod koniec czerwca w Olsztynie odbyło się II Otwarte Posiedzenie Zarządu (OPZ) Krajowej Reprezentacji Doktorantów (KRD) – ogólnopolskiego przedstawiciela środowiska doktorantów. Wydarzenie zorganizowała Rada Samorządu Doktorantów Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a jego współorganizatorem był Samorząd Doktorantów Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie. Ważnym punktem spotkania było uroczyste podpisanie Olsztyńskiego Porozumienia Doktorantów, którym wyrażono chęć podejmowania wspólnych działań na rzecz doktorantów regionu.

Otwarte Posiedzenia Zarządu odbywają się cyklicznie i są podsumowaniem dotychczasowych działań władz KRD. Kluczowymi sprawami poruszanymi przez bieżącą kadencję Zarządu są: status doktoranta od momentu złożenia dysertacji do obrony, warunki zawieszenia nauki w szkole doktorskiej, umocowanie prawne instytucji Rzecznika Praw Doktoranta oraz przedstawicielstwo doktorantów w Komisji Ewaluacji Nauki. Wydarzenie jest dobrą okazją do poszerzenia horyzontów, również organizacyjnych, wymiany doświadczeń, podzielenia się dobrymi praktykami akademickimi. Młodzi naukowcy mają również możliwość rozwijania kompetencji miękkich w trakcie sesji szkoleniowych.

W ramach II OPZ doktoranci mogli wziąć udział w jednej z trzech ścieżek szkoleniowych:

  1. Jak radzić sobie ze stresem?
  2. Silny naukowiec – kompetencje liderskie;
  3. Międzykulturowa etykieta akademicka – jak budować relacje w międzynarodowym środowisku? (prowadzona w języku angielskim, dostępna również dla międzynarodowych doktorantów jednostek organizacyjnych).

OLSZTYŃSKIE POROZUMIENIE DOKTORANTÓW

W ramach II OPZ KRD odbyło się uroczyste podpisanie Olsztyńskiego Porozumienia Doktorantów (OPD). List intencyjny OPD podpisały: Przewodnicząca Samorządu Doktorantów Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN mgr inż. Magda Słyszewska oraz Przewodnicząca Rady Samorządu Doktorantów Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie mgr inż. Aleksandra Cichowska-Likszo.

– To porozumienie to owoc wspólnej pracy, rozmów i zaufania między dwoma samorządami doktoranckimi. Wierzę, że ten krok otwiera przed nami nowe możliwości – nie tylko organizacyjne, ale też społeczne i naukowe. Mamy nadzieję, że pozwoli nam to skuteczniej reprezentować nasze interesy, wspierać inicjatywy i tworzyć przestrzeń, w której każdy doktorant w Olsztynie będzie czuł się częścią większej wspólnoty. – podsumowuje mgr inż. Magda Słyszewska.

DOBROSTAN DOKTORANTÓW

Uroczyste otwarcie OPZ zostało zwieńczone panelem dyskusyjnym poświęconym dobrostanowi oraz zdrowiu psychicznemu doktorantów i społeczności akademicko-naukowej. W dyskusji wzięli udział: prof. dr hab. Aneta Andronowska, dyrektor Interdyscyplinarnej Szkoły Doktorskiej Nauk Rolniczych, prof. dr hab. Paweł Brzuzan, dyrektor Szkoły Doktorskiej UWM, prof. dr hab. inż. Jan Szmidt, Politechnika Warszawska, prof. dr hab. Andrzej Szeptycki, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, mgr Monika Wilanowska, drugi zastępca Rzecznika Praw Doktoranta.

Temat kondycji psychicznej i wyzwań, z jakimi w tym obszarze mierzy się środowisko naukowe coraz bardziej wybrzmiewa w debacie publicznej. W marcu ukazał się raport opracowany przez SWPS na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Z raportu wynika m.in., że szczególnie narażone na pogorszenie zdrowia psychicznego są osoby znajdujące się na wczesnym etapie kariery akademickiej, stąd potrzeba ukierunkowanych działań na rzecz identyfikowania trudności, budowania odporności psychicznej doktorantów czy tworzenia systemowych rozwiązań profilaktycznych i wsparcia psychologicznego.

– Wsparcie inicjatyw ukierunkowanych na zdrowie psychiczne jest ważnym działaniem i należałoby objąć nim zarówno doktorantów, jak i kadrę akademicką – podkreśla prof. Andronowska.

Wydarzenie odbyło się pod honorowym patronatem dyrektor Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN prof. Moniki M. Kaczmarek, rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie prof. Jerzego A. Przyborowskiego, Prezydenta Olsztyna Roberta Szewczyka, Starosty Olsztyńskiego Andrzeja Abako.

O KRAJOWEJ RADZIE DOKTORANTÓW

KRD powstało z potrzeby utworzenia oficjalnego głosu doktorantów, który zostanie włączony do dyskursu akademickiego. Jak czytamy na stronie reprezentantów środowiska doktoranckiego, KRD ma prawo do wyrażania opinii i przedstawiania wniosków w sprawach dotyczących ogółu doktorantów, w tym do opiniowania aktów normatywnych dotyczących doktorantów. Więcej na stronie: krd.edu.pl.

GALERIA: Zdj. dzięki uprzejmości KRD

Czytaj więcej

Olej z owadów: zdrowy, proekologiczny i wcale nie taki nowy

Jest bogatym źródłem związków odżywczych, jego produkcja przyczynia się do zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska i wcale nie jest taki nowy. Olej z owadów jadalnych – bo o nim mowa – stanowi doskonałą alternatywę olejów tradycyjnych – podkreśla dr hab. Bartosz Fotschki z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie

– Olej z owadów jest bogaty w niezbędne kwasy tłuszczowe, minerały, witaminy i związki bioaktywne o działaniu przeciwutleniającym. W konsekwencji olej ten może być rozpatrywany jako potencjalnie cenny dodatek do diety człowieka, który stanowi nie tylko zrównoważoną alternatywą dla tradycyjnych olei roślinnych i rybnych, ale także oferuje wyjątkowe korzyści zdrowotne wynikające z jego składu – wskazuje naukowiec z Zespołu Biologicznych Funkcji Żywności.

Nie tylko ze względu na swoje korzyści odżywcze olej ten przyciąga uwagę, ale również z uwagi na wspieranie zrównoważonego rozwoju. Hodowla owadów wymaga bowiem znacznie mniej ziemi, wody i paszy w porównaniu do tradycyjnych zwierząt gospodarskich. Oprócz korzyści środowiskowych, taki typ hodowli powoduje też znacznie niższe emisje gazów cieplarnianych, co czyni ją bardziej zrównoważoną alternatywą w dążeniu do bezpieczeństwa żywnościowego.

Co ciekawe, owady były spożywane przez ludzi już od czasów prehistorycznych. – Obecnie zainteresowanie tym produktem w kulturach zachodnich jest stosunkowo nowe i stanowi część szerszego zainteresowania entomofagią (czyli odżywiania się owadami), która zyskuje na popularności jako rozwiązanie globalnych wyzwań związanych z bezpieczeństwem żywnościowym – podaje dr hab. Bartosz Fotschki.

Globalna dystrybucja owadów jadalnych jest rozległa, a Azja, Ameryka Północna i Afryka są wiodącymi regionami pod względem różnorodności gatunkowej i konsumpcji. Olej owadzi pozyskuje się z owadów jadalnych takich jak świerszcz domowy (Acheta domesticus), larwy mączniaka (Tenebrio molitor) i czarnej muchy (Hermetia illucens)

Gatunki te są znane ze swojej wysokiej zawartości białka i lipidów, dzięki czemu doskonale nadają się do ekstrakcji (wydobycia) oleju. Ilość pozyskanego oleju z owadów w dużej części zależy od gatunku oraz metody ekstrakcji. Na przykład, na wyprodukowanie 1 kg oleju z suszonych larw czarnej muchy żołnierskiej potrzeba około 4 do 5 kg suszonych larw.

– Pomimo korzyści żywieniowych akceptacja konsumentów pozostaje wyzwaniem. Głównie ze względu na postrzeganie kulturowe, dlatego oleje owadów są często włączane do produktów spożywczych w nierozpoznawalnych formach, takich jak mieszanki z olejami roślinnymi lub jako składniki przetworzonej żywności, takiej jak ciasteczka i przekąski – podkreśla naukowiec.  

Obecnie unijne przepisy zezwalają na wytwarzanie jedzenia z trzech gatunków owadów: chrząszczy, szarańczy wędrownej oraz mącznika młynarka. W styczniu 2023 roku Unia Europejska poszerzyła listę dopuszczonych produktów, zezwalając na wprowadzenie do obrotu na unijnym rynku proszku ze świerszcza domowego. Ten nowy składnik może być dodawany do różnych produktów spożywczych, takich jak chleb, pizza, a także inne wypieki i dania gotowe. 

Z względu na swój skład i łatwość hodowli owadów, w ostatnich latach dużą uwagę naukowców na świecie zwraca olej z larw Hermetia illucens (czarnej muchy żołnierza). Takie badania są też prowadzone w Instytucie Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie.

Są to pierwsze badania żywieniowe w Instytucie, w których będzie wykorzystany olej z owadów.

Głównym ich celem jest określenie wpływu oleju na funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz wątroby. Wyniki badań dostarczą nowych informacji w temacie wpływu oleju owadziego na aktywność mikrobioty przewodu pokarmowego oraz mechanizmy regulujące metabolizm lipidów w wątrobie. 

Czytaj więcej