Instytut z pięcioma nowymi grantami NCN

Najnowsze konkursy Narodowego Centrum Nauki OPUS i PRELUDIUM przyniosły naszemu Instytutowi pięć dofinansowanych projektów. Dzięki nim zespoły badawcze będą mogły pogłębić wiedzę m.in. o płodności zwierząt, rytmach okołodobowych mózgu, komunikacji komórek układu rozrodczego oraz roli witaminy D w działaniu ludzkiego układu odpornościowego.

SIĘGAĆ WYŻEJ

OPUS 29 to konkurs na projekty badawcze otwarty dla naukowców na wszystkich etapach kariery. W tej edycji złożono 2538 wniosków, z których 344 otrzymały finansowanie na łączną kwotę ponad 636,1 mln zł (wskaźnik sukcesu: 13,55%). Finansowanie w naszym Instytucie otrzymały 4 projekty.

Projekt koncentruje się na określeniu roli receptorów PAQR w regulacji funkcji ciałka żółtego krowy, kluczowego narządu odpowiedzialnego za produkcję progesteronu i prawidłowy przebieg cyklu rujowego oraz wczesnej ciąży. Badania pozwolą ustalić, jak różne izoformy receptorów PAQR wpływają na steroidogenezę, angiogenezę, sekrecję prostaglandyn oraz procesy apoptozy w komórkach lutealnych i śródbłonka naczyń krwionośnych. Zrozumienie tych mechanizmów na poziomie molekularnym i komórkowym jest niezbędne, aby wyjaśnić, dlaczego zaburzenia funkcji ciałka żółtego prowadzą do niepłodności, problemów z implantacją czy utrzymaniem wczesnej ciąży. Projekt dostarczy nowych danych dotyczących pozagenomowej aktywności progesteronu, uzupełniając wiedzę o jego klasycznych szlakach jądrowych. Wyniki mogą mieć znaczenie nie tylko poznawcze, ale również praktyczne — wspierając rozwój strategii diagnostycznych i terapeutycznych w medycynie rozrodu zwierząt i potencjalnie ludzi. Dzięki temu badaniu możliwe będzie pełniejsze zrozumienie, jak hormon kluczowy dla reprodukcji działa na wielu poziomach regulacji, wpływając na płodność samic.

Naukowcy zbadają, jak wewnętrzny zegar biologiczny wpływa na pracę splotu naczyniówkowego – struktury odpowiedzialnej za wytwarzanie płynu mózgowo-rdzeniowego – oraz na funkcjonowanie bariery krew–mózg i tzw. systemu glimfatycznego (układu oczyszczania mózgu z metabolitów podczas snu). Prawidłowe rytmy okołodobowe w tych strukturach odgrywają ważną rolę w utrzymaniu homeostazy układu nerwowego. Zakłócenia rytmu dobowego mogą przyczyniać się do gorszego usuwania toksyn z mózgu i zwiększać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych. Rezultaty projektu poszerzą wiedzę o tym, w jaki sposób cykl dobowy reguluje procesy oczyszczania i regeneracji mózgu, co w przyszłości może pomóc w opracowaniu nowych strategii zapobiegania i leczenia schorzeń neurodegeneracyjnych.

Projekt bada rolę pęcherzyków zewnątrzkomórkowych (EVs) jako potencjalnych mediatorów procesów zachodzących w męskim układzie rozrodczym ryb, ze szczególnym uwzględnieniem ich funkcji w regulacji jakości nasienia, odporności i odpowiedzi na stres. EVs przenoszą białka, lipidy i materiał genetyczny, dzięki czemu mogą wpływać na komunikację między komórkami oraz na przebieg procesów reprodukcyjnych, jednak ich rola u ryb pozostaje słabo poznana. Projekt połączy badania na karpiu – gatunku kluczowym dla akwakultury – oraz danio pręgowanym, modelowym organizmie laboratoryjnym, aby kompleksowo wyjaśnić, jak EVs oddziałują na plemniki i komórki odpornościowe. Wyniki pozwolą określić, w jaki sposób stres środowiskowy i infekcje zmieniają skład i działanie pęcherzyków, a tym samym wpływają na płodność samców. Badania mogą przyczynić się do opracowania nowych biomarkerów zdrowia ryb, wspierających wczesne wykrywanie problemów w hodowli oraz bardziej zrównoważone zarządzanie akwakulturą.

Badania mają na celu wyjaśnienie, czy sygnalizacja trofoblastu we wczesnej ciąży odgrywa rolę w inicjowaniu lub nasilaniu procesów pro-fibrotycznych w endometrium klaczy. Badania obejmą szczegółową charakterystykę trofoblastu i jego sekretomu z wykorzystaniem przestrzennej transkryptomiki jednokomórkowej oraz analizę interakcji komórkowych i molekularnych odpowiedzialnych za przebudowę macierzy zewnątrzkomórkowej. Projekt zweryfikuje również, czy przebyte ciąże oraz zmieniony skład komórkowy endometrium predysponują do rozwoju środowiska sprzyjającego zwłóknieniu. Uzyskane dane pozwolą zidentyfikować kluczowe szlaki sygnałowe, miRNA i populacje komórek inicjujących procesy patologicznej przebudowy tkanki. Wyniki te mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia patogenezy utraty płodności u klaczy i mogą stanowić podstawę do opracowania ukierunkowanych terapii minimalizujących ryzyko zwłóknienia przy zachowaniu prawidłowych mechanizmów implantacji.

NA DOBRY POCZĄTEK – PRELUDIUM 24

Kolejny projekt uzyskał finansowanie w ramach konkursu skierowanego do badaczy na początku kariery naukowej. PRELUDIUM 24 to konkurs dla naukowców bez stopnia doktora, pozwalający realizować niewielkie projekty. Do PRELUDIUM 24 wpłynęło 2506 wniosków, z czego 369 zakwalifikowano do finansowania na łączną kwotę ponad 61,6 mln zł (wskaźnik sukcesu: 14,72%). W naszym Instytucie finansowanie otrzymał 1 projekt.

Projekt bada, czy witamina D może wpływać na „zegar biologiczny” komórek odpornościowych, czyli rytmy, które sterują ich codzienną aktywnością. Naukowcy sprawdzą, czy suplementacja witaminy D zmienia tempo lub charakter dobowych cykli ekspresji genów w tych komórkach, a także czy jej działanie może wspierać lepszą synchronizację rytmów odpornościowych. Analiza obejmie monitorowanie zmian w ekspresji genów przez 36 godzin w różnych warunkach eksperymentalnych, z wykorzystaniem nowoczesnych metod sekwencjonowania. Wyniki pozwolą ustalić, czy zarówno ilość, jak i pora przyjmowania witaminy D mają znaczenie dla funkcjonowania układu odpornościowego. Projekt jest ważny, ponieważ może wskazać nowe strategie wspierania odporności poprzez świadome „dostrajanie” rytmów dobowych organizmu.

Uzyskane finansowanie to nie tylko docenienie wysokiej jakości badań prowadzonych w naszym Instytucie, ale także realna szansa na rozwijanie nowych kierunków naukowych i wnoszenie ważnego wkładu w światową wiedzę o zdrowiu, rozrodzie i biologii komórki. Serdecznie gratulujemy wszystkim laureatom i życzymy im owocnych prac badawczych, inspirujących odkryć oraz sukcesów, które będą wzmacniały pozycję naszego Instytutu jako jednego z wiodących ośrodków naukowych w Polsce.